ระวังกับดัก Growth Mindset ที่เป็นพิษ

การเติบโตทางจิตวิทยา: ความหมายและกับดักของ Growth Mindset ที่เป็นพิษ

Growth Mindset หรือ “กรอบความคิดแบบเติบโต” คือแนวคิดที่ริเริ่มโดย ดร.แคโรล ดเว็ค (Dr. Carol Dweck) นักจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ซึ่งเน้นย้ำว่าความสามารถและสติปัญญาสามารถพัฒนาได้ผ่านความพยายามและการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง แนวคิดนี้ได้รับความนิยมอย่างมากในการส่งเสริมการเรียนรู้และพัฒนาตนเองในหลายวงการ แต่ในช่วงหลังได้มีการเตือนถึง “Growth Mindset ที่เป็นพิษ” หรือ toxic growth mindset ซึ่งหมายถึงการนำแนวคิดนี้ไปใช้แบบผิดพลาดหรือทำให้เกิดความกดดันที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตและประสิทธิภาพของบุคคล

บทความนี้จะพาท่านสำรวจความหมายและลักษณะของ Growth Mindset รวมถึงกับดักต่างๆ ที่อาจก่อตัวขึ้นเมื่อนำมาใช้ผิดวิธี พร้อมด้วยข้อมูลสถิติและกรณีศึกษาเพื่อให้เห็นภาพชัดเจนถึงความสำคัญและผลกระทบของการใช้ Growth Mindset ที่ไม่เหมาะสมในสังคมและองค์กรสมัยใหม่

การนิยาม Growth Mindset โดย ดร.แคโรล ดเว็ค และลักษณะสำคัญ

ตามคำจำกัดความของ ดร.แคโรล ดเว็ค Growth Mindset คือความเชื่อที่ว่าความสามารถและสติปัญญาสามารถพัฒนาได้ผ่านการเรียนรู้และพยายามอย่างต่อเนื่อง แตกต่างจาก Fixed Mindset ที่เชื่อว่าความสามารถเป็นสิ่งตายตัวและไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้

ลักษณะสำคัญของ Growth Mindset ได้แก่:

• การมองความท้าทายเป็นโอกาสในการเรียนรู้
• ความเชื่อว่าความล้มเหลวคือส่วนหนึ่งของกระบวนการพัฒนา
• การมุ่งเน้นที่กระบวนการมากกว่าผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว
• การเปิดรับคำติชมและปรับปรุงตนเองอย่างต่อเนื่อง

งานวิจัยของดเว็คพบว่าผู้ที่มี Growth Mindset มักจะประสบความสำเร็จในการแก้ปัญหาและมีความยืดหยุ่นทางจิตใจมากกว่าผู้ที่มี Fixed Mindset อย่างไรก็ตาม การยึดติดกับ Growth Mindset ในรูปแบบที่ผิดๆ ก็อาจนำไปสู่ปัญหาที่ไม่คาดคิดตามมา

Growth Mindset ที่เป็นพิษ: การใช้แนวคิดที่ผิดและผลกระทบ

“Growth Mindset ที่เป็นพิษ” หรือ toxic growth mindset คือการตีความหรือบังคับใช้แนวคิดนี้ในลักษณะที่ส่งผลเสียต่อบุคคล ซึ่งมีลักษณะสำคัญดังนี้:

• การกดดันให้ต้องพยายามอย่างต่อเนื่องโดยไม่พักผ่อนหรือยอมรับความผิดพลาดอย่างมีสุขภาพดี
• การตั้งความคาดหวังสูงเกินจริงจนกลายเป็นการวิจารณ์และตำหนิความล้มเหลวอย่างไม่สมเหตุสมผล
• การประณามหรือมองว่าผู้ที่ไม่ยอมพยายามคือคนขี้เกียจหรือล้มเหลวในตัวเอง

งานวิจัยของ Kristjánsson (2020) ระบุว่า toxic growth mindset อาจทำให้เกิดความเครียดและความวิตกกังวลเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มวัยรุ่นและพนักงานในองค์กรที่ถูกกดดันให้ต้องแสดงผลลัพธ์เชิงพัฒนามากขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ต้นเหตุและสาเหตุของ Growth Mindset ที่เป็นพิษ

สาเหตุหลักของการเกิด Growth Mindset ที่เป็นพิษส่วนใหญ่เกิดจากการตีความแนวคิดอย่างผิดวิธี เช่น การมองว่า “ต้องพยายามตลอดเวลา” แบบไม่รู้จักลิมิต หรือการใช้ Growth Mindset เป็นข้ออ้างในการตำหนิหรือบังคับคนอื่นให้ทำงานหนักเกินไป นอกจากนี้วัฒนธรรมองค์กรที่ให้ความสำคัญกับผลลัพธ์สูงสุดโดยไม่คำนึงถึงสภาพจิตใจของพนักงานก็เป็นปัจจัยเสริมที่ทำให้เกิดปัญหานี้

ผลกระทบทางจิตใจและสังคม

ผลกระทบที่พบได้ชัดเจน เช่น การเกิดภาวะหมดไฟ (burnout) ความรู้สึกผิดถ้าล้มเหลว การสูญเสียความมั่นใจในตนเอง และการกีดกันคนที่มีวิธีเรียนรู้หรือตีความความสำเร็จแตกต่างกัน นอกจากนี้ยังส่งผลให้เกิดความตึงเครียดในทีมงานและองค์กรที่ควรจะเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับการทดลองและเรียนรู้

การรับมือกับกับดัก Growth Mindset ที่เป็นพิษและแนวทางแก้ไข

เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหา Growth Mindset ที่เป็นพิษ นักจิตวิทยาและผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้:

• ส่งเสริม Growth Mindset ที่เน้นความสมดุลระหว่างความพยายามและการดูแลสุขภาพจิต
• ให้ความสำคัญกับความสามารถในการฟื้นตัวจากความล้มเหลวและการยอมรับอารมณ์ลบอย่างเหมาะสม
• สร้างวัฒนธรรมองค์กรที่สนับสนุนการเรียนรู้อย่างปลอดภัยโดยไม่มีการตัดสินที่รุนแรง
• ฝึกสอนการคิดวิพากษ์วิจารณ์ (critical thinking) เพื่อแยกแยะระหว่างการพัฒนาตนเองจริงๆ กับการบังคับให้ต้องพยายามอย่างไม่สมเหตุสมผล

ตัวอย่างองค์กรที่ประสบความสำเร็จในการใช้ Growth Mindset อย่างสมดุลได้แก่บริษัทเทคโนโลยีระดับโลกบางแห่งที่เน้นการให้พนักงานได้เรียนรู้อย่างต่อเนื่องแต่ให้เวลาพักผ่อนและสนับสนุนสุขภาพจิตอย่างจริงจัง

บทสรุปและความสำคัญของการเข้าใจ Growth Mindset อย่างถูกต้อง

Growth Mindset เป็นแนวคิดที่ทรงพลังและมีประโยชน์ต่อการพัฒนาตนเองและองค์กร แต่ก็ต้องใช้ด้วยความรอบคอบและเข้าใจในขีดจำกัดของมนุษย์ การตระหนักถึงกับดักของ Growth Mindset ที่เป็นพิษจะช่วยให้ผู้ปกครอง ครู ผู้บริหาร และบุคคลทั่วไปสามารถนำแนวคิดนี้ไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนมากขึ้น

ในยุคที่ความกดดันและการแข่งขันสูงขึ้นเรื่อย ๆ การฝึกฝน Growth Mindset ในรูปแบบที่สมดุลจึงเป็นสิ่งสำคัญต่อการรักษาคุณภาพชีวิตและการพัฒนาที่ยั่งยืนของสังคมทั้งในระดับบุคคลและองค์กร